بوستانهاى زمردگون ، آن را در ميان گرفته‌اند و چهار نهر دارد كه از اطراف بر آن محيط هستند و بدان سبب باغهايش به انواع گلها و رياحين زينت يافته‌اند . از متنزّهات آن قصر السرور و مجلس الذهب است . « 1 » حميرى در قرن نهم هجرى در وصف اين شهر مىنويسد : آن را مدينة البيضاء گويند . مار و عقرب به آن داخل نمىشود و اگر برود ، مىميرد و مردم گمان مىكنند كه شهر طلسمى دارد . عده‌اى بنيان شهر را از مرمر مىدانند و خاصيّت اين مرمر آن است كه افعى به آنجا وارد نمىشود . سرقسطه اقليمهاى متعدد دارد . روى رودخانهء سرقسطه پل بزرگى است كه از روى آن ، به شهر داخل مىشوند . شهر ديوارهاى بلند و ساختمانهاى رفيع دارد و نام شهر مشتق از نام قيصرى است كه آن را شبيه به صليب ساخته و چهار دروازه بر آن نهاده است . يكى از دروازه‌ها در جانب شرق ، برابر طلوع خورشيد ، قرار دارد و دروازهء ديگر در جانب مغرب واقع است . محراب مسجد جامع آن را حنش بن عبد الله الصنعانى بنا كرد و بعدها كه مسجد را توسعه دادند ، محراب تغيير يافت . حنش بن عبد الله و على بن رباح لخمى دو تن از تابعين بودند كه قبر آنها در سرقسطه در جانب دروازهء سمت قبلهء شهر قرار دارد و به مقبرهء باب القبله معروف است و يكى از پادشاهان گذشته بر آن دو مزار زيارتگاهى ساخته است . « 2 » طرّكونه شهر و بندرى است در شمال شرقى كشور اسپانيا ، در ساحل درياى مديترانه . نوشته‌اند موسى و طارق پس از اختلاف نظرى كه در ابتداى امر پيدا كردند ، دوباره قواى خود را به هم پيوسته ، به طرف آراگون « 3 » روانه شدند و سرقسطه و طرّكونه و برشلونه و ساير شهرهاى شمال اسپانيا را فتح كردند . « 4 » عبد الرحمن داخل پس از تسلط بر اندلس ، بويژه در اواخر حكومتش كه اندلس اندك آرامشى يافته بود ، در صدد تشكيل يك نيروى دريايى افتاد و چند مركز براى ساختن كشتى در نواحى مرزى ، در كنار رودها و درياها ، مانند طرّكونه و طرطوشه و قرطاجنه و اشبيليه بنا نهاد . « 5 » در دوران حكومت

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 219 . ( 2 ) . روض المعطار ؛ ص 317 . ( 3 ) . Aragon . ( 4 ) . اندلس يا حكومت مسلمين در اروپا ؛ ص 15 . ( 5 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 214 .